Marrëveshja e Prespës dhe marrëveshja për fqinjësi të mirë me Bullgarinë janë sukses i shkëlqyeshëm për Zaev, por edhe për vendin. Ajo që Zaev po përballet nuk janë “gafat” e tij me këto marrëveshje por zbulimi i disa skandaleve korruptive. Kryetari i parë i Kuvendit, Stojan Andov flet për shpërbërjen e Jugosllavisë, bashkëpunimin me Ante Markoviqin, çështjen e emrit, rëndësinë e marrëveshjes së Prespës dhe marrëveshjen me Bullgarinë, meritat dhe dobësitë e Zaev dhe Mickoski, për ditët e pensionit …

Do të tregonit se çfarë keni dashur dhe çfarë mund të bëni dhe megjithatë, në rrethana të caktuara, nuk keni arritur të bëni në karrierën tuaj politike?

Në kohërat që ishin në pamje në vitin 1999 dhe treguan përçarjet e ardhshme në Jugosllavi, për Maqedoninë, e kam parë shumë të rrezikshme dhe me pasiguri të mëdha, nëse konceptimi i jetës politike vazhdon të përcaktojë ata që inicojnë dhe shikojnë ish regjimin komunist ose që në periudhën e hershme të vetëdijes kombëtare drejtuan luftën politike, kryesisht mësuesit e asaj kohe. Në rastet e para dhe të dyta, nëse organizimi politik do të fillonte në bazë të një situate të paracaktuar, unë mendova se në Maqedoni do të kishte dy formime politike në organizimin politik dhe tipari mbizotërues i atyre dy partive, bazuar në totalitarizmin, do të ishte pika kryesore. Njëra mbi përvojën e VMRO-së, tjetra në Partinë Komuniste. Kjo do të thoshte se do të ishim në rrezik. E kisha diskutuar për shumë kohë këtë rrezik me Kiro Hadzivasilev dhe Lazo Mojsov në 1987, 1988 dhe 1989 dhe në 1990 me Kiro Gligorov. Fatkeqësisht, pikëpamja mbizotëruese është se politika do të vazhdojë të mbizotërohet nga organizimi i ECM, i cili do të demokratizojë dhe kundërshtojë traditat e tij totalitare dhe se VMRO dhe përvojat e ish-VMRO-së tashmë janë harruar dhe nuk kanë asnjë shans për pozicion politik, kuptimi për të ardhmen e shtetit. Unë nuk isha i bindur as për pikëpamjen e parë, as për atë të dytë. Sugjerova që të bëjmë një deklaratë duke paralajmëruar opinionin në lidhje me rreziqet e përmendura dhe nevojën që organizata jonë politike të ngrihet në një nivel më të lartë për të hapur rrugën për zhvillimin e një sistemi demokratik, por nuk kishte humor. Kjo është arsyeja pse ne kemi një sistem të pasardhësve me dy koka të përvojave totalitare të popullit maqedonas.

 Keni ndonjë problem me termin “Veriut”?

Jo! Ne kemi vetëm Maqedoninë Veriore në vendin tonë. Pjesët e tjera të Maqedonisë nuk janë në vendin tonë.

Jugosllavia e Titos u nda vetëm për shkak të brendësisë apo u copëtua nga jashtë dhe nga kush?

Në fakt, pyetja ishte që në fillim – si ta bëjmë Jugosllavinë të mbijetojë dhe të zhvillohet? Mbretëria e dikurshme e Jugosllavisë së Karadjordjeviçit, pas goditjeve të para në 1941, u shemb. Atëherë shtrohet pyetja: si do ta shmangte atë fat Jugosllavia e re e Titos? Kur mendoni për këtë, do të vini re disa faza të rëndësishme në historinë e Titos. Së pari, doli që si suksesi i NOB-së ashtu edhe suksesi i krijimit të një Jugosllavie të re, të ndryshme, kishin një rëndësi të madhe për një shtet federal. Në periudhën 1941-1945 në anën e Hitlerit në Jugosllavi kishte dy konceptime – njëra për një Jugosllavi federale me popuj të lirë dhe tjetra – rindërtimi i Jugosllavisë së Karadjordjeviç me një regjim edhe më të ashpër të jo-serbëve shtypës. Doli se vetëm një Jugosllavi federale mund të mbijetonte përgjithmonë. Një element shumë i rëndësishëm në historinë e Jugosllavisë ishte zhvillimi i saj i brendshëm – i bazuar në demokraci ose totalitarizëm. Varianti i parë iu ofrua Jugosllavisë nga Plani Marshall. Pakti Ballkanik, ndërkohë, midis Jugosllavisë, Greqisë dhe Turqisë ishte një mundësi për mbrojtje të përbashkët kundër rrezikut dhe pushtimit të mundshëm nga ushtritë e Stalinit. Pas vdekjes së Stalinit, amerikanët dhe britanikët i ofruan Titos për t’u anëtarësuar në NATO. Ai nuk e bëri. Ai tha, nuk është ende koha. Mundësia tjetër që Jugosllavia të zhvillohej si një shtet demokratik, i qëndrueshëm dhe i sigurt, ishte fillimi i reformës së madhe ekonomike të 1 korrikut 1965. Jugosllavisë atëherë iu dhanë kredi mjaft të favorshme për t’u shndërruar, por Tito mbërtheu tezën e klasës qeverisëse të klasës punëtore në Jugosllavi, të udhëhequr nga SKF. Prandaj, edhe ajo shanse për krijimin e një sistemi demokratik të qëndrueshëm u mungua gjithashtu. Një mundësi e katërt për vendosjen e sundimit demokratik në vend u paralajmërua nga negociatat e RSFJ-së me Komunitetin Evropian, të filluara në 1978, me qëllimin përfundimtar – RSFJ-ja të bëhej një anëtare e plotë e KE. Pas vdekjes së Titos, Presidenti i atëhershëm i Komisionit Evropian, Roy Jenkins dhe zëvendësi i tij, Ëillie Schaferkamp, ​​në një drekë të përbashkët në Bruksel, shprehën mendimin se pas vdekjes së Titos, para Salazar në Portugali dhe Franco, , po krijohen kushte që ato tre vende të anëtarësohen në KE. Fatkeqësisht, menjëherë pas vdekjes së Titos në udhëheqjen politike të udhëheqjes politike të Jugosllavisë për politikën “Dhe pas Tito – Tito!”, Jugosllavia ra nga treshja e lartpërmendur.
Për të mos u prishur Jugosllavinë, pati nisma nga Shtetet e Bashkuara, NATO dhe KE. Duke hedhur poshtë ato nisma, Jugosllavia zgjodhi rrugën e shpërbërjes së brendshme.

Ante Markoviç, a e humbi luftën me nacionalizëm, e përjetuat si tuajin dhe jo thjesht një humbje politike?

Ne u bëmë miq me Ante Markoviç në vitin 1969. Shpesh jemi takuar dhe biseduar që atëherë. Linja e  pranimit në BE në Jugosllavi ishte e saktë, por e bllokuar. Që atëherë, Ante nuk ka bërë më të mirën e tij në disa raste. Ndër të tjera, pas miratimit të Deklaratës së Sovranitetit, më 25 janar 1991, Ante paraqiti një ankesë në Gjykatën Kushtetuese të Jugosllavisë, duke kërkuar që Deklarata të anulohej. Kam shkruar shumë herë për këtë problem kompleks. Rasti i dytë ishte kur sllovenët shpallën pavarësinë më 25 qershor 1991 dhe Kryesia e RSFJ-së nuk kishte shumicë dhe nuk urdhëroi JNA të ndërhynte, një urdhër i tillë i paautorizuar u dha nga Ante Markoviç. Pastaj pashë kohërat kur ne ishim këshilluar dhe rënë dakord për pothuajse të gjitha çështjet e rëndësishme dhe kishte raste kur ai, më vete, ndërmori veprime me të cilat unë nuk mund të pajtohesha.

A po shqiptarizohet vendi, si ndjeheni dhe cili është parashikimi juaj demografik?

Ato frikëra me shqiptarizimin e Maqedonisë kanë qenë prej kohësh të zakonshme në vendin tonë. Ne ishim duke parë rrezikun në shkallën e lartë të lindjes së popullatës shqiptare në Maqedoni dhe nuk i kuptuam arsyet për të. Ne luftuam me këmbëngulje kundër arsimit të lartë të shqiptarëve në Maqedoni në gjuhën shqipe, duke mos marrë parasysh që gruaja e fshatit dhe ajo e pa arsimuar u reduktuan në një fabrikë për fëmijë. Tani, kur shkollohen në gjuhën shqipe dhe në fakultete, gratë shqiptare nuk pranojnë më të jenë fabrika e fëmijëve. Përndryshe, ajo frikë nga shqiptarizimi në Maqedoni është e njohur në histori. Për shembull, shkodrani Pasha në shekullin 18 u rebelua kundër sulltanit, kapi Veles, Prilep, Kavadar dhe plaçkiti atë që mund të plaçkiste, pastaj u mposht nga ushtria turke dhe u tërhoq. Dhe deri më sot ajo është shënuar si një përpjekje për shqiptarizimin e Maqedonisë dhe nuk është ashtu. Varfëria është shpesh baza e dhunës dhe të gjitha këto frikë të së kaluarës duhet t’i kapërcejmë dhe tejkalojmë me zhvillimin ekonomik dhe civilizues të njerëzve në vendin tonë qofshin ata maqedonas apo shqiptarë. Ky konceptim në Maqedoni pranohet si nga maqedonasit ashtu edhe nga shqiptarët dhe kjo është e mirë. Unë jam veçanërisht i impresionuar nga paraqitjet e shpeshta të presidentit Stevo Pendarovski, thirrjet për mirëkuptim të ndërsjellë pavarësisht nga dallimet rrëfimore, kombëtare, etnike dhe të tjera.

Marrëveshja e Ohrit ka mbaruar, a ka diçka më shumë për të bërë për të forcuar karakterin unitar të shtetit?

Marrëveshja kornizë është shndërruar në 15 ndryshime kushtetuese që adresojnë të gjitha çështjet në marrëdhëniet midis maqedonasve, shqiptarëve dhe etnive të tjera. Do gjëra përtej kësaj janë shkaktuar nga luftërat e pamatur për pushtetin partiak dhe nuk është në interes të qytetarëve.

A është e mundur të kemi një koalicion të gjerë reformues me të gjithë në qeveri?  

Sipas mendimit tim, duhet të dihet se kush dhe çfarë është përgjegjës për të. Pra, nuk ka koalicion të gjerë.

Duke përjashtuar veten dhe sigurisht duke mos u anashkaluar, kush është kryeparlamentari më i mirë sipas juve, Petkovski, Klimovski, Popovski, Jordanovski, Georgievski, Veljanovski, Xhaferi?

Kryeparlamentarë më të mirë janë dy: Ljupco Jordanovski dhe Talat Xhaferi. Tito Petkovski do të ishte më i dobëti në atë që bëri si kryetar i Parlamentit. Ai është i vetmi kryetar i Kuvendit që nënshkroi një dekret për shpalljen e një ligji si Kryetar i Kuvendit dhe si President i Shtetit dhe më pas u rrëzua nga Gjykata Kushtetuese sepse-atëherë presidenti Kiro Gligorov deklaroi me shkrim se nuk e kishte autorizuar z. Petkovski gjithashtu të nënshkruajë në emër të tij. Ky është i vetmi rast në këto 30 vjet.

Leave a comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *